Þess vegna segi ég já

Í apríl skrifaði ég pistil sem ég nefndi Mætti ég biðja um efnislega umræðu um ESB? Þá viðurkenndi ég að ég væri spenntur fyrir aðild að ESB en ekki sannfærður. Mig langaði einfaldlega að heyra málefnaleg rök með og á móti. Síðan hef ég skrifað marga pistla um efnahagsmál, samkeppni, óvissu, kerfishugsun og framtíð Íslands. Ég hef lesið mér meira til, hlustað á ólík sjónarmið og fengið margvísleg viðbrögð.

Ég er enn ekki sannfærður um að Ísland eigi endilega að ganga í ESB. En ég er sannfærðari en nokkru sinni fyrr um að við eigum að láta reyna á hvaða möguleikar standa okkur raunverulega til boða.

Óbreytt ástand er líka ákvörðun. Við höfum vanist háum vöxtum, verðtryggingu, dýrum mat, fákeppnismarkaði og miklum sveiflum. Við höfum sætt okkur við óstöðugleikann. Kynslóð eftir kynslóð hefur alist upp við að verð hækki stöðugt, að háir vextir séu eðlilegir og að sveiflur séu einfaldlega hluti af lífinu. En óstöðugleikinn er svo sannarlega ekkert náttúrulögmál. Leikreglurnar eru mannanna verk og þær má endurskoða ef þær skila ekki þeim niðurstöðum sem við viljum. Stöðugleiki hlýtur að vera markmiðið en samt höfum við sjaldan notið hans nema í stuttum köflum frá stofnun lýðveldisins. Ég held að við þurfum nýja nálgun ef okkur á loksins að takast að ná þeim stöðugleika sem við höfum lengi stefnt að.

Ég er líka hugsi yfir samfélagssáttmálanum og því hvort núverandi kerfi þjóni öllum jafn vel. Vaxtaumhverfið er með þeim hætti að það er jafnan frábært að eiga peninga í íslenskum krónum, en að sama skapi er mjög erfitt að skulda þær. Fyrir ungt fólk sem er að kaupa sína fyrstu íbúð, nýbakaða foreldra með há húsnæðislán eða fjölskyldur sem finna fyrir háu matarverði eru þetta ekki einhver fræðileg hugtök og hagfræðikenningar. Þetta snýst um daglegt líf og lífskjör venjulegs fólks. Þegar ég skrifaði pistilinn Höfum við meira fyrir lífinu? rifjaðist upp fyrir mér þegar ég var sjálfur þrítugur, nýbúinn að kaupa íbúð og vann mikið til að standa undir heimilinu. Ég get ekki breytt þeim árum eða fengið aftur þann tíma sem ég hefði stundum viljað eiga með fólkinu mínu. Ég veit hvað ég myndi kjósa ef ég væri þrítugur í dag. Ég myndi vilja kanna hvort til væri umgjörð sem gæti skilað mér lægri fjármagnskostnaði, meiri stöðugleika og meira svigrúmi til að lifa lífinu með fjölskyldunni.

Í þessum pistlum hef ég líka fjallað um heiminn utan Íslands. EES-samningurinn hefur verið einn helsti drifkraftur hagvaxtar og aukinnar velmegunar síðustu þrjá áratugi. En enginn alþjóðasamningur er eilífur og við verðum að horfast í augu við það að framtíð EES samningsins er óviss. Alþjóðlegt öryggisumhverfi hefur einnig breyst hratt og forsendur sem áður þóttu sjálfsagðar eru það ekki lengur. Við erum lítið, herlaust ríki á hernaðarlega mikilvægu svæði. Þess vegna verðum við að meta stöðu okkar út frá heiminum eins og hann er að verða, en ekki eins og hann var. Ég hef sterka sannfæringu fyrir því að við eigum að skipa okkur í fylkingu með frændþjóðum á norðurlöndum og Evrópuþjóðum sem deila með okkur grunngildum og vilja byggja samfélög á lýðræði, friði og samvinnu. 

Ég geri mér ljósa grein fyrir því að Evrópusambandið er ekki gallalaust. Þar eru áskoranir, rétt eins og í öllum stórum samfélögum. En markmiðið er heldur ekki að finna hið fullkomna kerfi. Spurningin er sú hvort við getum skapað betri umgjörð og leikreglur fyrir Ísland en þær sem við búum við í dag. Fyrir mér snýst þessi umræða ekki aðeins um hagfræði. Hún snýst um stöðugleika, öryggi, lýðræðisleg gildi, lífsgæði og framtíð komandi kynslóða.

Mér finnst nauðsynlegt að enginn velkist í vafa um það hvað atkvæðagreiðslan 29. ágúst snýst um. Við erum ekki að greiða atkvæði um að ganga í ESB. Við erum að greiða atkvæði um hvort við eigum að afla þeirra upplýsinga sem þarf til að leggja raunverulegt mat á þann kost. Í fyrri pistli spurði ég einfaldlega: Hvenær vitum við nóg til að hafna því að afla okkur frekari þekkingar? Ég hef enn ekki heyrt svar sem sannfærir mig um að við séum komin á þann stað.

Ég hef reynt að nálgast þetta mál út frá sömu sjónarmiðum og ég kenni nemendum mínum í háskólaumhverfinu. Kerfishugsun. Stöðugar umbætur. Áhættustjórnun. Mikilvægi þess að afla upplýsinga áður en stórar ákvarðanir eru teknar. Öll þessi sjónarhorn hafa leitt mig að sömu niðurstöðu. Þegar umhverfið breytist hratt eigum við ekki að útiloka valkosti áður en þeir hafa verið metnir. Við eigum að afla upplýsinga, bera saman kosti og galla og taka síðan upplýsta ákvörðun.

Ég vil að að við tökum ákvörðun um framtíð Íslands á grundvelli þekkingar en ekki ágiskana. Ég get ekki breytt því umhverfi sem ég bjó við þegar ég var að koma undir mig fótunum. En mér finnst ég bera ábyrgð á því að kanna af alvöru hvort við getum skapað betri leikreglur, meira öryggi og stöðugra samfélag fyrir börnin okkar og barnabörnin. Þess vegna segi ég já.